پيش چه فرستاده است ؟ » « 1 » راه محاسبه تنها پس از عزم و تصميم بر عقد و پيمان توبه است كه پيموده مىشود . و عزم بر توبه سه ركن دارد : ركن نخست ، آنكه ميان نعمت خدا و گناه خود مقايسه كنى [ و آن دو را باهم بسنجى . ] و اين امر تنها براى كسى آسان است كه واجد سه امر باشد : 1 - نور حكمت [ - علم فقه . ] 2 - بدگمانى نسبت به خود . 3 - [ قدرت بر ] تفكيك و تمييز نعمت از فتنه . [ به اين صورت كه ميان نعمتهايى كه مقصود از آن ، احسان است و نعمتهايى كه مراد از آن استدراج است ، فرق بگذارد و آن دو را از هم بازشناسد . ] ركن دوّم ، آنكه آنچه را براى حق‌تعالى است از آنچه براى تو يا از توست بازشناسى و ميان آنها تفكيك كنى ، و بدانى كه انجام گناه بر تو حجت است ، و طاعت و بندگى بر تو منت است ، و حكم [ خداوند متعال در قضا و قدرش به انجام گناه نيز ] بر تو حجت است ، نه آنكه عذرى براى تو باشد . ركن سوّم ، آنكه بدانى و بفهمى هر طاعت و بندگيى كه موجب رضايت و خشنودى تو از خودت گردد ، بر ضرر و زيان توست ؛ و هر گناهى كه [ از برادر تو سرزند و ] تو برادرت را به واسطهء آن سرزنش كنى ، [ آن گناه ] به سوى تو بازخواهد گشت . پس ترازو و ميزان وقت خود را از دست مينداز . [ يعنى ميزان محاسبهء به عدل را در تمييز اين اشياء و سنجش شايستهء آنها از دست مينداز تا وقت تو ضايع گردد ؛ چرا كه خلل در سنجش هنگام محاسبه تضييع وقت است . ] « 2 » * * *

--> ( 1 ) - 59 / 92 . ( 2 ) - در نسخهء تلمسانى ( ص 75 ) متن به اين صورت است : « فلا تصيّع ميزان وقتك من يديك . » و در شرح آن آمده است : « ثم انّه - رضى اللّه عنه - وصّاك فقال : لا تضيع ميزانك من يديك . اى ميّز هذه الاشياء وزنها به ميزان محاسبة نفسك حتى لا تضيع وقتك . »